Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə qaydaları

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə dil quruluşu, yazı sistemi və mədəni xüsusiyyətlər baxımından ən mürəkkəb tərcümə istiqamətlərindən biri hesab olunur. Ərəb dili semit dilləri ailəsinə aid olduğu halda, Azərbaycan dili türk dilləri ailəsinə daxildir. Bu səbəbdən ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı yalnız sözlərin mənasını çevirmək deyil, həm də mətnin üslubunu, məntiqini və kontekstini düzgün çatdırmaq vacibdir.

Ərəb dilində kök söz sisteminin nəzərə alınması

Ərəb dilində sözlərin böyük hissəsi üç və ya dörd samitdən ibarət kök sisteminə əsaslanır. Eyni kökdən onlarla fərqli söz yarana bilər.

Məsələn, “كتب” kökündən:

• كتاب (kitab)
• كاتب (yazan, müəllif)
• مكتبة (kitabxana)
• مكتوب (yazılmış)

kimi sözlər əmələ gəlir.

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı sözün yalnız lüğəvi mənası deyil, cümlədəki funksiyası və konteksti də nəzərə alınmalıdır.

Uzun və mürəkkəb cümlələrin sadələşdirilməsi

Ərəb dilində, xüsusilə rəsmi və hüquqi mətnlərdə çox uzun cümlələrdən istifadə olunur. Bir cümlədə bir neçə fikir, izah və şərt ifadə edilə bilər.

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı mətnin mənasını dəyişdirmədən daha aydın və oxunaqlı cümlələr qurmaq vacibdir. Bu yanaşma xüsusilə müqavilələrdə, qanunvericilik sənədlərində və rəsmi yazışmalarda əhəmiyyət daşıyır.

Kişi və qadın formalarının düzgün anlaşılması

Ərəb dilində isimlər, əvəzliklər və fellər kişi və qadın cinsinə görə dəyişir. Azərbaycan dilində isə belə qrammatik bölgü yoxdur.

Məsələn, ərəb dilində:

• كتبَ (o yazdı – kişi)
• كتبتْ (o yazdı – qadın)

formaları fərqli yazılır.

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı mətnin məzmunundan asılı olaraq bu fərqlər düzgün müəyyən edilməlidir.

Dini terminlərin dəqiq çevrilməsi

Ərəb dili İslam dininin əsas dili olduğundan dini mətnlərdə çoxlu xüsusi terminlərə rast gəlinir.

Məsələn:

• شريعة (şəriət)
• زكاة (zəkat)
• حج (həcc)
• عمرة (ümrə)

Bu terminlərin bir çoxu artıq Azərbaycan dilində qəbul edilmiş formada istifadə olunur. Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı dini anlayışların mənasının dəyişdirilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Şəxs və coğrafi adların yazılışı

Ərəb əlifbasında bəzi səslərin yazılışı Azərbaycan dilindən fərqlənir. Buna görə adların və coğrafi adların çevrilməsi zamanı beynəlxalq transliterasiya qaydalarına riayət edilməlidir.

Məsələn:

القاهرة → Qahirə

دبي → Dubay

الرياض → Ər-Riyad

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı rəsmi sənədlərdə adların mövcud beynəlxalq və ya rəsmi yazılış formaları əsas götürülür.

Hüquqi və rəsmi ifadələrin uyğunlaşdırılması

Ərəb dilində rəsmi sənədlərdə tez-tez standart ifadələrdən istifadə olunur.

Məsələn:

بناءً على ما تقدم

وفقاً للقانون

بموجب هذا العقد

Bu ifadələr sözbəsöz tərcümə edilmədən Azərbaycan dilində qəbul olunmuş hüquqi üsluba uyğunlaşdırılır.

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı sənədin hüquqi qüvvəsinin və mənasının qorunması əsas şərtlərdən biridir.

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə peşəkar tərcümə

Ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə zamanı kök söz sistemi, cins kateqoriyaları, dini terminologiya, hüquqi ifadələr və transliterasiya qaydaları xüsusi diqqət tələb edir. Peşəkar tərcüməçi həm ərəb dilinin dil xüsusiyyətlərini, həm də Azərbaycan dilinin üslub normalarını nəzərə alaraq mətnin dəqiq və anlaşıqlı şəkildə təqdim olunmasını təmin edir.